Piano Concerto No.5, Op.73

• English
• Nederlands
• Français

Beethovens Pianoconcerto Nr. 5, "Keizersconcerto" is een indrukwekkend werk binnen het klassieke repertoire, gecomponeerd in 1809, tijdens de turbulente Napoleontische oorlogen.

In augustus 1808 werd Beethoven een goedbetaalde positie aangeboden door Jérôme Bonaparte, de broer van Napoleon en koning van Westfalen, als kapelmeester aan het hof van Kassel. Aartshertog Rudolf, Prins Kinsky en Prins Lobkowitz beloofden echter om Beethoven een royaal pensioen te betalen om hem in Wenen te houden. Beethoven aanvaardde dat aanbod en begon met het schrijven van zijn vijfde pianoconcerto, dat hij uiteindelijk opdroeg aan Aartshertog Rudolf, die tevens zijn leerling, vriend en mecenas was. Het concerto werd waarschijnlijk aan het einde van 1808 gestart en voltooid in april 1809.

Dit concerto straalt een onmiskenbare majestueuze en heroïsche geest uit. Het werd voltooid terwijl Beethoven worstelde met zijn toenemende doofheid en terwijl Wenen belegerd werd door Napoleons legers, wat de kracht en grandeur van dit werk des te opmerkelijker maakt.

Het concerto opent met een krachtige en verrassende pianocadenza, ongewoon voor die tijd, alsof Beethoven de solist vanaf het begin in de schijnwerpers wilde plaatsen. Het eerste deel, Allegro, is groots en triomfantelijk, met rijke harmonieën en een briljante dialoog tussen piano en orkest. Het tweede deel, Adagio un poco moto, is een verstilde, bijna tijdloze reflectie, met een serene melodie die zich ontvouwt als een nachtelijke wandeling. Zonder onderbreking gaat het over in het sprankelende derde deel, Rondo: Allegro, een zevendelige beweging die jubelend eindigt met een gevoel van triomf.

Hoewel de bijnaam "Keizersconcerto" waarschijnlijk niet van Beethoven zelf afkomstig is, weerspiegelt deze wel passend de grandeur en kracht van het werk. Musicologen zijn het er echter over eens dat er geen directe keizerlijke connectie is met dit concerto.

Recent ontdekt bewijs suggereert dat Aartshertog Rudolf het concerto als solist uitvoerde in het paleis van Prins Lobkowitz in januari 1811. De eerste publieke uitvoering vond plaats in Leipzig in november 1811, met het Gewandhaus Orchester, maar zonder Beethoven aan de piano — zijn gehoorverlies maakte optreden onmogelijk. Toch wordt het concerto beschouwd als een van de meest persoonlijke en krachtige uitingen van zijn genialiteit, een werk dat zowel pianisten als publiek blijft inspireren. De première in Wenen vond plaats in februari 1812, met Carl Czerny, Beethovens leerling, als solist. Felix Mendelssohn voerde het werk in juni 1829 uit in Engeland.

Anekdote

# Tijdens het componeren van zijn Pianoconcerto Nr. 5 verbleef Beethoven in Wenen, dat belegerd werd door Napoleons leger. Om zijn oren te beschermen tegen het geluid van kanonvuur, wikkelde hij zijn hoofd in kussens terwijl hij doorging met componeren. Het is opmerkelijk dat hij in zo’n turbulente tijd een heroïsch en groots werk creëerde, alsof hij de veerkracht van de menselijke geest vierde en een muzikaal triomfgebaar maakte tegenover de ellende van de oorlog. Hoewel hij het zelf niet kon uitvoeren vanwege zijn toenemende doofheid, blijft het concerto een monument voor zijn veerkracht en genialiteit.

# Franz Liszt voerde het concerto talloze keren uit tijdens zijn leven. Tijdens een concert in 1877, waar de 11-jarige Ferruccio Busoni aanwezig was, speelde Liszt met negen vingers vanwege een blessure aan zijn linkerhand. Blijkbaar was Busoni de enige die dit opmerkte, tot zijn teleurstelling.